در شهرهای مختلف ایران، چه روزی از تابستان اوج گرماست؟

1ـ چرا هنگام ظهر که نور خورشید عمودی تر از بقیه ساعت شبانه روز به زمین می تابد، و بیش ترین گرما را به زمین می دهد، دماسنج، گرم ترین ساعت شبانه روز را نشان نمی دهد؟

2ـ چرا اول تیرماه که خورشید عمودی تر از سایر روزهای سال به زمین می تابد (در ایران)، و بیش ترین گرما را به زمین می دهد، معمولا گرم ترین روز سال نیست؟

پاسخ:
1ـ گرمایی که در طول روز  بر اثر تابش خورشید جذب سطح زمین می شود، در طول شب به صورت واتابی از دست می رود و دمای هوا در طول شب پیوسته کاهش می یابد تا این که در لحظه های پیش از طلوع آفتاب دما به کم ترین اندازه خود می رسد. با طلوع آفتاب به تدریج سطح زمین گرم و گرم تر می شود و دمای هوا بالا می رود. با افزایش دما سطح زمین هم شروع به واتابی کرده و بخشی از دمای جذب شده، به جو منتقل می گردد، بنابراین تغییرات دمای هوا تابع تبادل گرما بین تابش خورشید و جذب آن توسط سطح زمین و جوّ از یک سو، و تابش زمین (واتابی) و جذب بخشی از آن توسط جوّ از سوی دیگر است و تعادل انرژی بین خورشید و زمین و جوّ، دمای هوا را مشخص می کند. به همین دلیل است که در طول روز، با این که هنگام ظهر، بیش ترین انرژی خورشید بر زمین می تابد اما بیش ترین دمای هوا را هنگام ظهر در دماسنج مشاهده نمی کنیم، بلکه این حداکثر دما در اوایل بعدازظهر، حدود ساعت 15 مشاهده می شود.

 2ـ تغییرات دما در طول سال، شباهت نزدیکی به تغییر دمای روزانه دارد و بر خلاف این که پیش از اول تیرماه (انقلاب تابستانی) و پس از آن روزها درازتر و تابش خورشید به عمودی نزدیک تر است، اما بیش ترین دمای هوا در اول تیر ماه نیست بلکه در اواخر تیرماه و اوایل مرداد ماه است.